Gietijzeren ornamenten

Maat en motief kiezen

Een ornament wordt opgenomen in een vak: de ruimte tussen twee spijlen, tussen de onder- en bovenregel, of in het bovenlicht van een poort. Wat erin kan hangt af van de maat van dat vak, dus meet dat eerst en houd aan alle kanten wat ruimte over. Een ornament dat precies past, is niet te bevestigen: er moet gelast of geklemd worden, en dat vraagt speling.

Het motief is een kwestie van bij elkaar passen. Zit er al werk in de gevel of in een bestaand hek, kies dan hetzelfde soort vorm; een strak vak met één sierlijke krul valt meer op dan een compleet nieuw hek in één stijl.

Zoek je een replica van iets wat er ooit in zat, stuur dan een foto met een maatstok erbij. Wat we niet voeren, kunnen we namaken.

Bevestigen zonder het te breken

Gietijzer is hard maar bros. Het laat zich niet buigen en het breekt bij een harde klap of bij wrikken. Boren gaat wel, mits je langzaam boort en niet forceert. Lassen kan ook, maar het is niet hetzelfde als staal lassen: het vraagt de juiste elektrode en voorverwarmen, anders scheurt de las of het materiaal ernaast. Laat dat doen door iemand die het vaker heeft gedaan.

Eenvoudiger is klemmen of bouten. Een gesmeed of stalen frame houdt het ornament vast, zodat het gietwerk zelf geen kracht opneemt, en sneuvelt er ooit iets, dan is het zo weer te vervangen.

Zet niets klem tussen twee vaste punten. Metaal zet uit in de zon en gietijzer geeft niet mee.

Buiten laten staan

Gietijzer roest oppervlakkig en tast niet door. Een ornament dat blank blijft wordt in een paar seizoenen egaal donker en blijft daarna zoals het is; bij een oud pand is dat meestal precies het beeld dat je wilt. Wil je het zwart houden, gebruik dan verf die geschikt is voor ijzer buiten en werk beschadigingen bij, want onder een beschadigde laag kruipt vocht en dan bladdert het verder open.

Houd verder water uit holtes en zorg dat een ornament niet in een plas of in de grond staat.

Wat over gietijzer tegenover smeedijzer en over het opbouwen van een hek gaat, staat op de hekwerkpagina.